ඇමරිකා-ඊශ්‍රායල සහ ඉරාන ගැටුමට පසුබිම සහ හේතු

පසුගිය සෙනසුරාදා (පෙබරවාරි 28) ආරම්භ වූ මෙම ප්‍රහාර මාලාවට ප්‍රධානතම හේතු ලෙස ඇමරිකානු රජය පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ සහ බැලස්ටික් මිසයිල මගින් එල්ල වන තර්ජනයයි.

ඉරානය ඉතා කෙටි කලකින් න්‍යෂ්ටික අවියක් නිපදවීමට සූදානම් වන බවට වූ බුද්ධි තොරතුරු මත, එය වැළැක්වීමට මෙම “පූර්ව ප්‍රහාරය” (Pre-emptive strike) දියත් කළ බව ඇමරිකාව පවසයි. එමෙන්ම ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය කිරීම හරහා වත්මන් ඉස්ලාමීය පාලනය බිඳදමා නව රජයක් ඇති කිරීමට ඉරාන වැසියන්ට අවස්ථාව දීම තමන්ගේ අරමුණ බව ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කර ඇත. ඉරානය විසින් මැදපෙරදිග පුරා පවත්වාගෙන යන සන්නද්ධ කල්ලිවල (Hezbollah, Houthis) බලය මර්දනය කිරීම ද මෙහි තවත් අරමුණකි.

මෙම යුද්ධය අවසන් වන කාලසීමාව පිළිබඳව තවමත් නිශ්චිත නිගමනයකට පැමිණිය නොහැකි වුවද, පවතින තත්ත්වය අනුව කරුණු කිහිපයක් නිරීක්ෂණය කළ හැක. ජනාධිපති ට්‍රම්ප් පවසා ඇත්තේ මෙය සති හතරක (මාසයක) පමණ කාලයක් ඇතුළත අවසන් කිරීමට තමන් බලාපොරොත්තු වන බවයි. ඉරානය සිය මිසයිල ප්‍රහාර දිගටම දියත් කරමින් සිටින අතර, අලුතින් පත්වූ හමුදා නායකයින් පවසන්නේ මෙය දිගුකාලීන පලිගැනීමේ සටනක් වනු ඇති බවයි. දැනටමත් ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය යුද්ධයට එක්වී ඇති අතර, පර්සියානු බොක්කේ රටවල් (UAE, Qatar, Bahrain) වෙත ද ප්‍රහාර එල්ල වෙමින් පවතී. මෙය කලාපීය මහා යුද්ධයක් දක්වා ව්‍යාප්ත වුවහොත් එය වසර කිහිපයක් දක්වා ඇදී යාමේ අවදානමක් පවතී.

මේ වනවිට ඉරානය තුළ පමණක් පුද්ගලයින් 550කට අධික පිරිසක් මියගොස් ඇති බව වාර්තා වේ. කමේනිගේ මරණයෙන් පසු, තාවකාලික පාලක මණ්ඩලයක් විසින් රට මෙහෙයවනු ලබයි. මැදපෙරදිග කලාපයේ බොහෝ රටවල ගුවන් සීමාවන් වසා දමා ඇති අතර විදුලි සහ අන්තර්ජාල සබඳතා බිඳ වැටී ඇත.